Onze dienstverlening op het gebied van Onderzoek
Onderzoeksbeoordelingen: een nieuw stelsel van kwaliteitszorg
Het nieuwe stelsel van kwaliteitszorg rond onderzoek in het hbo geeft de hogescholen veel ruimte om zelf vorm te geven aan de onvervreemdbare eigen verantwoordelijkheid voor die kwaliteit en kwaliteitsbewaking. De hogescholen ontwikkelen zelf een stelsel van kwaliteitszorg en de hogescholen kunnen zelf de externe onderzoeksevaluaties die daar een onderdeel van uit moeten maken organiseren. Eens in de zes jaar wordt het functioneren van het stelsel van kwaliteitszorg beoordeeld door de Validatiecommissie Kwaliteitszorg Onderzoek (VKO) en daarmee houdt het externe toezicht op. Het is een inrichting van toezicht, met respect voor eigen meesterschap, die men op meerdere terreinen zou willen zien.
Twee terreinen
Hobéon kan hogescholen op twee terreinen van dienst zijn bij de uitoefening van hun eigen verantwoordelijkheid: het kwaliteitsysteem voor onderzoek op hogeschoolniveau en de externe evaluaties die daar een onderdeel van uitmaken. We beschrijven de mogelijke diensten hieronder op hoofdlijnen nader. Deze uitwerking is slechts indicatief: zoals bekend stellen we de uiteindelijke dienstverlening af op wat de betreffende hogeschool in zijn situatie het meest nodig hebt. De genoemde diensten zijn ‘halfproducten’, die in afstemming met de hogeschool tot een passende dienstverleningsafspraak toegesneden wordt.
Externe evaluaties
We beginnen met dat wat nu voor alle hogescholen al direct actueel is: de organisatie en uitvoering van de externe onderzoeksevaluaties. Verschillende elementen in het al bestaande dienstenpakket van Hobéon maken ons een interessante partij om op dit terrein samen te werken.
Ten eerste is daar onze ervaring met de advisering rond inrichting van kenniscentra, zowel inhoudelijk (omgevingsverkenningen, strategiebepaling) als bestuurlijk: de inbedding van lectoraten of kenniscentra in de hogeschool, waaronder de verbinding met de onderwijsorganisatie. Het zijn allebei thema’s die in de evaluaties aan de orde zijn. Ten tweede zijn wij ervaren in het uitvoeren van evaluaties, soms in sterk beoordelende en certificerende zin, zoals bij accreditaties, en soms in het kader van een beleidsevaluatie of risicoanalyse ten bate van de advisering van het management.
Het kader waarbinnen in deze ontwikkelingsfase van het onderzoek in het hbo de evaluaties plaatsvinden verschilt op een belangrijk punt van de accreditaties: ze zijn niet gericht op een beoordeling ten behoeve van een certificeringsbeslissing, maar ten behoeve van verbetering. Deze context past heel goed bij de wijze waarop Hobéon ook de accreditatie-audits uitvoert; ook daar werken we ontwikkelingsgericht en leveren we in gespreksvoering en rapportage een bijdrage aan de verbetering van de opleidingen.
In de context van de onderzoeksevaluaties komt deze benadering ook goed tot zijn recht en blijkt door de geëvalueerden zeer gewaardeerd te worden. We stellen commissies samen, waarin onze ervaring in het hbo, onze kennis van het onderwijs en het zich ontwikkelende onderzoek, verbonden worden met de inhoudelijke kennis van gezaghebbende mensen uit beroepspraktijk en kennisinstellingen. Deze combinatie blijkt heel vruchtbaar te werken. We spreken met de verschillende hogescholen steeds specifiek af hoe de taakverdeling tussen hen en ons inzake de samenstelling en contractering van de commissie er concreet uitziet. Ook het beoordelingskader waarbinnen de evaluatie plaatsvindt is steeds een onderwerp waarop we tot fine tuning met de hogeschool komen. De ‘vijf evaluatievragen’ uit het brancheprotocol zijn natuurlijk uitgangspunt, maar hogescholen voegen ook vaak nog adviesvragen hieraan toe, of hebben in het kader van hun eigen kwaliteitssysteem zelf een beoordelingskader ontwikkeld. Het is duidelijk: de hogeschool blijft aan het roer, in samenspraak komen we tot een passende aanpak en vervolgens voeren wij uit wat de hogeschool specifiek van een externe partij nodig heeft.
Interne kwaliteitszorg onderzoek
Het tweede terrein waarop we van dienst kunnen zijn, is het doorontwikkelen of doorlichten van het kwaliteitssysteem voor onderzoek op hogeschoolniveau.
Hogescholen verschillen in de mate waarin zij het kwaliteitsmanagement van onderzoek al in de normale beleidscyclus hebben opgenomen. De evaluatiecyclus zoals die vanuit de vroegere SKO uitgevoerd werd is opgehouden en veelal naar binnen getrokken. De al besproken externe onderzoeksevaluaties maken hier deel van uit, maar dit is niet voldoende voor een volledig kwaliteitsbeheer. Lectoren zijn veelal nog in de pioniersfase, ze zijn sterk gericht op kwaliteit, maar systematisch verbeteren veronderstelt een verdere fase van ontwikkeling. Het is belangrijk, dat het kwaliteitsbeheer goed aansluit bij het kwaliteitsbesef dat de lectoren hebben, dat het ‘lean and mean’ is en dat het de verantwoordelijkheden daar belegt waar ze horen. Wij kunnen de hogeschool ondersteunen bij het ontwikkelen van een dergelijk kwaliteitsmanagement. Ook een doorlichting van het door de hogeschool ingerichte kwaliteitssysteem, bijvoorbeeld voorafgaand aan de VKO-visitatie, behoort vanzelfsprekend tot de mogelijkheden.
Vragen
Meer informatie treft u aan in Onderzoeksevaluaties in het hbo.
Voor vragen kunt u contact opnemen met de heer ir. A.T. (Fred) de Bruijn (f.debruijn@hobeon.nl) of
F.M. (Foka) Brouwer (f.brouwer@hobeon.nl); respectievelijk partner en senior adviseur bij Hobéon Groep. Telefonisch contact opnemen kan natuurlijk ook, bel dan 070 – 3066800.
Actuele ontwikkelingen op het gebied van praktijkgericht onderzoek in het hbo zijn ook te volgen
via het Hobéon Weblog. Klik hier voor de meest recente berichten over praktijkgericht onderzoek in het hbo.